"Krzywy Dom"
Dom H. Allers'a - dwa ? trzy ? projekty - 1897 r. - 1904 r. - 1877 r. ?

Najpierw dlaczego budynek przy ulicy Bohaterów Warszawy nr 30 w Szczecinku nazywany jest "Krzywym Domem" ?

Z całą pewnością jest to skutek braku odpowiednio przeprowadzonego remontu tego budynku w latach 80-tych lub 90-tych.
Konstrukcja tego budynku nie była zbyt solidna, ale też posadowiony na osadach dennych jeziora i rzeczki Niezdobnej, później kanału nie przetrwaby do naszych czasów, gdyby nie był obiektem handlowym w samym centrum miasta. Dodatkowo, spory ruch uliczny, zwłaszcza ciężkich pojazdów o nośności do 30 ton, które pojawiły się pod koniec lat 70-tych XX wieku spowodował zagęszczanie się gruntu i jego przemieszczenia. W konsekwencji, skutkiem pęknięć ścian konstrukcji fasady w dwóch miejscach pojawiły się na podłużnym gzymsie zauważalne uskoki, z czasem częściowo zatarte, a później przysłonięte reklamami.
Na montażu fotograficznym z 3 fotografii można bez wielkiego trudu zauważyć deformacje konstrukcji.

Ponadto, po zetknięciu wskaźnika myszy z fotografią pojawią się zaznaczone miejsca pęknięć i obsunięć konstrukcji.


Dodatkowo trzeba wyjaśnić, iż ten, widziany budynek nie jest jedną całością, gdyż, to co zatarły kolejne remonty, zmiana państwowości i zmiana właściciela to także fakt, że prawe, krótsze skrzydo budynku było odrębnym budynkiem, co można będzie zobaczyć na reprodukcjach planów budynku.

Bardzo istotną informacją jest to, że w okresie pomiędzy rokiem 1897 a rokiem 1904 dokonano zmiany numeracji budynków przy dawnej ulicy Königstraße (dziś Bohaterów Warszawy). Można przypuszczać, że do tego czasu w naszym mieście obowiązywała numeracja typu spotykanego dziś jeszcze na wsi tzn. numer domu liczony od centrum, a nazwa ulicy dodatkową informacją o miejscu.
Sprawa ta pojawiła się przy okazji badania zachowanej dokumentacji architektoniczno - budowlanej "Krzywego Domu" bowiem we wcześniejszym planie przebudowy tego budynku, posesja na której był usytuowany nosiła nazwę i numer Königstraße nr 58, natomiast w planach przebudowy z roku 1904 posesja ta nosi nazwę i numer Königstraße nr 30. Nie ma wątpliwości, że jest to ta sama posesja, albowiem na obu dokumentacjach znajdują się plany usytuowania (Lageplan).

To twierdzenie oparte jest na dowodach znajdujących się w szczecineckim Oddziale Archiwum Państwowego (zespół "Akta miasta Szczecinka (1684-1945) - dokumentacja techniczna", sygn. 22, str. 52, 73, 75 zespół aktowy "MZBM" teczka nr 22), a których reprodukcje można obejrzeć na niniejszej stronie WWW.

Oznaczało by to także, że do roku co najmniej 1897 miasto miało skromne rozmiary, a zabudowa miejska liczyła niewiele posesji. Jest wątpliwe, aby zwarta zabudowa miejska daleko przekraczała rzeczkę Niezdobną. Przypuszczenie to wynika z numeracji i liczby domostw, posesji. Tymczasem wg informacji nieżyjącego prof. Karla Tümpla - szczecineckiego historyka, autora pierwszej monografii naszego miasta, w latach 50-tych XIX wieku i później dokonano znaczących korekt w przebiegu ulic, powstały nowe np. w roku 1874 ulica Jeziorna (Seestraße), wcześniej, bo w roku 1848 wznoszono domy na ul. Lipowej (Lindenstraße), w roku 1879 - ulica Dworcowa (Bahnhofstraße).
Wynika z tego, że zabudowa naszego miasta miała charakter bardzo rozproszony. Problem numeracji posesji wymaga jeszcze zbadania.

Natomiast posiadane dowody w postaci nazwy ulicy Parkstraße (dzisiejsza ulica Parkowa) każą przypuszczać, że miasto w tym czasie posiadało już park nad jeziorem. O ulicy Parkstraße (Parkowej) wiadomo z dzieła Karla Tümpla (str. 344), że powstała ona w roku 1873 na gruncie odkupionym od majstra murarskiego (budowniczego) Schmidta jako połączenie Königstraße z promenadą nadjeziorną (Seepromenade). Warto przypomnieć, że w roku 1878 do Szczecinka (Neustettin) dotarła kolej żelazna i od 15 maja 1878 roku pociągi kursowały do Czarnego, a od 15 listopada 1878 roku do Białogardu i Słupska. Linia do Piły i Poznania uruchomiona została 15 maja 1879 roku.

Powracając do podstawowego tematu tzn. do budynku, którego właścicielem był najprawdopodobniej Hermann Allers, a położonego przy dzisiejszej ulicy Bohaterów Warszawy, to najprawdopodobniej w roku 1897 postanowił on przebudować posiadany budynek.
Przebudowa dotyczyła nie tylko tylko elewacji; inwestor pragnął w oparciu o istniejącą konstrukcję budynku i dachu wzbogacić budynek o drugą kondygnację o niepełnej wysokości na poziomie I piętra budynku.
Kilka lat później, gdyż w roku 1904, ten sam Hermann Allers (lub jego spadkobierca o tym samym imieniu i nazwisku) postanowił dokonać poważniejszej przebudowy posiadanego budynku.
Wydaje się, że przy tej przebudowie dokonano rozbiórki całego budynku, gdyż w projekcie przewidziano wybudowanie piwnic pod całym budynkiem. Piwnic nie było we wcześniejszym planie tj. z roku 1897 lub jeszcze wcześniejszym z 1877 roku. Z całą pewnością wykorzystano materiał budowlany pochodzący z rozebranego budynku.



W efekcie tej rozbudowy powstał budynek, który dziś zna większość mieszkańców miasta Szczecinka. Miał on już znacznie okazalszy wystrój z facjatą na prawym skrzydle budynku, wizualnie tworząc centrum dwóch budynków : narożnego od ulicy Parkowej (Parkstraße) oraz przebudowywanego budynku Allersa. Zwieńczenie tej facjaty jest ozdobione trzema kulami ze sztucznego kamienia. W centralnej części facjaty, tuż nad gzymsem oddzielającym kondygnacje usytuowano półokrągłą w przekroju wnękę z przeznaczeniem na jakiś ozdobny element np. popiersie lub posąg.

Publikowane plany dostarczają także wiele dodatkowych informacji.
Wiadomo czym trudni się Hermann Allers. Nie ulega wątpliwości, ze jego podstawowym rodzajem działalności by handel. Zresztą tak właśnie jest określany w tytułach obu planów (Kaufmann - kupiec). Dokonywane przebudowy nie wynikały z konieczności powiększenia powierzchni sprzedaży a raczej z potrzeby prestiżu, konkurencji handlowej, obsługiwania coraz zamożniejszych klientów.

I tak z planów tych wiadomo również, że pod nr 28 (bliżej centrum) położona była niewielka posesja, której właścicielem by Riemer. Całość jego zabudowań kryta była kosztowną wówczas i dziś dachówką. Na terenie posesji Riemera znajdowała się stodoła oraz bardzo mała stajnia (Stall). Zabudowania tej posesji nie uległy zmianom przez okres 7 lat (1897 - 1904).
Tuż obok, w budynku położonym przy ulicy Parkowej (Parkstraße) zamieszkiwał niejaki Maschinski, którego nazwiska już nie można odnaleźć na późniejszym planie, gdyż pomieszczenia te opisane są jako "Waschküche" czyli łaźnia. Prawdopodobnie budynek ten zakupił od Maschinski'ego bogatszy Hermann Allers.

Pomieszczenia sąsiedniego budynku, przylegającego do budynku Allersa, zmienią przeznaczenie z sali bilardowej na mieszkanie w okresie 7 lat od 1897 roku.

Co do tego wszystkiego ma wspomniany w tytule publikacji trzeci plan z roku 1877 ?
W tym samym zespole aktowym Archiwum Państwowego Koszalin , Oddział w Szczecinku istnieje jeszcze jeden plan budynku sporządzony dla kupca Allersa.

Zauważalne jest podobieństwo w planach budynku z planem z roku 1897. Podobieństwo to odnajdujemy w konstrukcji nośnej budynku oraz w usytuowaniu widocznych na planie pomieszczeń. Niestety, mimo tytułowego opisu na planie nie można z niezbitą pewnością ustalić, czy to budynek przy dzisiejszej ulicy Bohaterów Warszawy, gdyż brak w projekcie obiektu planu sytuacyjnego.

Można zauważyć w konwencji rysunku dokumentacji architektoniczno - budowlanej cechy wspólne mimo różnicy 27 lat (1877 r. - drugi plan 1897 r. - trzeci z 1904 r.).
We wszystkich przypadkach czerwonym tuszem lub atramentem zaznaczono elementy do przebudowy.
Istotną informacją, którą możemy wywnioskować z planu z roku 1877 jest to, że w tym czasie w Szczecinku (Neustettin) istniał urząd nadzoru budowlanego oraz, jeśli dobrze odczytano z podpisu, plany budowlane sporządzone przez H. Wapmann'a zatwierdził niejaki B. Klefetz.


Pozwala to snuć częściowo uzasadnione przypuszczenie, że wszystkie trzy prezentowane plany dotyczą zabudowy tej samej posesji.

Znaną przeszkodą jest to, że w zbliżonym okresie (koniec XIX wieku) projektowano dla kupca H. Allersa budynek przy ulicy Königstraße (dziś Bohaterów Warszawy) pod numerem 53 (wg późniejszej numeracji byłby to budynek prawie naprzeciw sądu).
Projektowany budynek to budynek gospodarczy o ceglanej konstrukcji. W jego wnętrzu miały się znaleźć : obora oraz ubikacja ze wspólnym z oborą szambem, stajnia (Stall) oraz wozownia (Remize), podczas gdy w projekcie budynku z roku 1877 wyraźnie zaznaczona jest kuchnia, sklep (Laden) oraz izby mieszkalne.
Na tej podstawie wstępnie można twierdzić, że ostatni z przedstawionych planów (ten z roku 1877) jest jednak najwcześniejszym projektem budynku zwanego dzisiaj "Krzywym Domem"


Oryginały prezentowanych dokumentów pochodzą z zasobów Archiwum Państwowego Koszalin; Oddział w Szczecinku i znajdują się w zespole "Akta miasta Szczecinka (1684-1945) - dokumentacja techniczna", sygn. 22, strony : 52, 73, 75.

Pierwotnie błędnie podałem "MZBM - Plany techniczne ul. Bohaterów Warszawy nr.nr 25-31" - teczka nr 22, za co Internatów, Czytelników przepraszam !
Marek W. Piłat

Projekt przebudowy budynku kupca Hermanna Allersa z roku 1897 przy obecnej ul. Bohaterów Warszawy 30 (d. Königstraße). Budynek ten nazywany jest "Krzywym Domem". Reprodukcja większych rozmiarów dostępna po kliknięciu na odsyłacz z napisem "Zobacz" - obok Kolejny, z roku 1904 projekt przebudowy budynku ("Krzywy Dom") kupca Hermanna Allersa przy obecnej ul. Bohaterów Warszawy 30 (d. Königstraße). Reprodukcja większych rozmiarów dostępna po kliknięciu na odsyłacz z napisem "Zobacz" - obok.
Pierwszy, z roku 1877 projekt przebudowy budynku ("Krzywy Dom") kupca Hermanna Allersa - brak pewności czy to omawiany budynek przy obecnej ul. Bohaterów Warszawy 30 (d. Königstraße).
Miarą długości był już 1 metr, co jest zauważalne ze skali rysunku.Reprodukcja większych rozmiarów dostępna po kliknięciu na odsyłacz z napisem "Zobacz" - obok.
Powrót do strony "ARCHITEKTURA - Dokumentacja historyczna" PLUS-MINUS